Szopki krakowskie to nic innego jak modele architektoniczne. Bogato zdobione, nawiązują do najważniejszych zabytków Krakowa. Przedstawiają misterium Bożego Narodzenia.

Początkowo, w XVIII i XIX wieku, wykonywane były przez cieśli, którzy w okresie świątecznym chodzili od domu do domu. Były to dwa rodzaje szopek. Małe szopki sprzedawano pod kościołem Mariackim jako pamiątki. Duże, przeznaczone do tradycyjnych jasełek, miały wysokość nawet kilku metrów. Były to teatrzyki do przedstawień kukiełkowych. Ciekawostką jest fakt, że ten typ szopek występował wyłącznie w Krakowie.
Szopki krakowskie (zdj. tbertor1) wyróżniały się też tym, że nawiązywały wyraźnie do krakowskich budowli – głównie kościołów, ale też Sukiennic, Barbakanu czy Wawelu. Najczęściej szopka ma formę smukłej budowli z wieżami. Pomiędzy wieżami jest miejsce na stajenkę, w której umieszcza się postacie Maryi, Józefa i dzieciątka Jezus.
Z czasem szopki stawały się coraz piękniejsze i coraz bardziej okazałe. Dlatego dyrektor Muzeum Historycznego, dr Jerzy Dobrzycki postanowił w 1937 roku zorganizować konkurs na najpiękniejszą szopkę krakowską. Konkurs trwa do dziś i nadal corocznie ściąga tłumy. Obecne budowane szopki różnią się od tych z zeszłego wieku. Dziś nie służą już one to odgrywania scenek. Figurki zamieszczone są na stałe, często bywają ruchome.
Szopki buduje się z drewna i tektury. Surowa bryła wyklejana jest kolorową folią aluminiową. Witraże wykonuje się obecnie z przeźroczystych folii. Dawniej stosowano malowane szklane szybki lub barwny celofan. 50 lat temu do szopek zaczęto wprowadzać oświetlenie elektryczne oraz specjalne mechanizmy, które nie tylko poruszają figurki, ale i grają kolędy.
Szopki są kombinacją kilku budowli, pochodzących z różnych epok. Obok gotyckich, strzelistych wież pojawiają się renesansowe arkady i attyki oraz barokowe kopuły. Szopki zazwyczaj są symetryczne. Iglice wież, których może być 3 lub 5 (a czasem nawet 7) zwieńczone są wizerunkiem orła lub chorągwiami biało-czerwonymi lub biało-niebieskimi (barwy Krakowa). Na „parterze” szopki odnajdujemy wiele nawiązań do fortyfikacji miejskich Krakowa – Barbakanu, Bramy Floriańskiej. W centralnej części pierwszej kondygnacji znajduje się nisza, w której umieszczana jest stajenka. Wieże nawiązują do Kościoła Mariackiego, wieży ratuszowej lub wież innych kościołów. Czasami spotyka się również kopuły kaplicy Zygmuntowskiej.
Szopki są miłym akcentem okresu Bożonarodzeniowego. Uważna obserwacja może być też lekcją o zabytkach Krakowa.